काठमाडौं : त्रिभुवन विश्वविद्यालय (त्रिवि) व्यवस्थापन सङ्कायअन्तर्गत मास्टर्स अफ बिजनेस स्टडिज (एमबिएस) को प्रश्नपत्र परीक्षा सुरु भएको केही मिनेटमै सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको घटनामा संलग्न रहेको आरोपमा केही व्यक्तिलाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ।

शिक्षा तथा खेलकुदमन्त्री सस्मित पोखरेलको निर्देशनपछि नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सिआइबी) ले आइतबार बिहान अभियुक्तहरूलाई नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान सुरु गरेको हो।

घटना साउन ८ गते भएको थियो। स्नातकोत्तर तहको ‘अर्गनाइजेसनल बिहेबियर’ विषयको परीक्षा सुरु भएको केही मिनेटमै प्रश्नपत्र सामाजिक सञ्जालमार्फत सार्वजनिक भएपछि घटनाले व्यापक चर्चा पाएको थियो। त्यसपछि त्रिभुवन विश्वविद्यालय व्यवस्थापन सङ्काय डिनको कार्यालयले साइबर ब्यूरोलाई आवश्यक अनुसन्धान तथा कानुनी कारबाहीका लागि पत्राचार गरेको थियो।

छानबिन समिति गठन

घटनाको सत्यतथ्य पत्ता लगाउन त्रिभुवन विश्वविद्यालयको परीक्षा नियन्त्रण महाशाखाले प्रा. डा. अच्युत ज्ञवालीको संयोजकत्वमा तीन सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको छ।

समितिमा अनुगमन निर्देशनालयका उपनिर्देशक सहप्राध्यापक पुष्कर रैखला र केन्द्रीय परीक्षा सञ्चालक समितिका सदस्य सहप्राध्यापक महेशराज ओझा सदस्य रहेका छन्। समितिलाई सात कार्यदिनभित्र प्रतिवेदन पेश गर्ने कार्यादेश दिइएको छ।

बारम्बार दोहोरिने प्रश्नपत्र चुहावट

नेपालमा विद्यालयदेखि विश्वविद्यालय तहसम्म परीक्षा सञ्चालनको विश्वसनीयतामाथि पटक–पटक प्रश्न उठ्ने गरेका छन्। विभिन्न समयमा प्रश्नपत्र चुहावट, परीक्षा प्रक्रियामा अनियमितता तथा संगठित रूपमा हुने गैरकानुनी गतिविधिका घटनाले लाखौं विद्यार्थीको भविष्य प्रभावित हुने गरेको छ।

शिक्षा क्षेत्रका विज्ञहरूले यस्ता घटनामा संलग्न व्यक्ति वा समूहलाई संरक्षण गर्ने प्रवृत्ति अन्त्य नगरेसम्म परीक्षा प्रणालीप्रति जनविश्वास पुनःस्थापित गर्न कठिन हुने बताउँदै आएका छन्।

'शैक्षिक माफिया'बारे बहस फेरि तातियो

यस घटनापछि नेपालमा तथाकथित 'शैक्षिक माफिया' को प्रभावबारे बहस पुनः चर्किएको छ। 'शैक्षिक माफिया' भन्ने शब्द प्रायः शिक्षा प्रणालीभित्र हुने संगठित अनियमितता, प्रश्नपत्र चुहावट, आर्थिक लाभका लागि हुने गैरकानुनी चलखेल वा प्रभावशाली सञ्जाललाई जनाउन सार्वजनिक बहसमा प्रयोग गरिन्छ। यद्यपि, कुनै विशेष व्यक्ति वा समूहलाई अदालतबाट दोषी ठहर नभएसम्म उनीहरूलाई माफिया भनेर कानुनी रूपमा निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन।

शिक्षा क्षेत्रका सरोकारवालाले प्रश्नपत्र चुहावटजस्ता घटनामा संलग्न जोसुकै भए पनि निष्पक्ष अनुसन्धान, कानुनअनुसार कारबाही तथा परीक्षा प्रणालीमा सूचना सुरक्षालाई सुदृढ बनाउनु अहिलेको प्रमुख आवश्यकता रहेको बताएका छन्।

प्रहरीले पक्राउ परेका व्यक्तिमाथि अनुसन्धान जारी रहेको जनाएको छ भने छानबिन समितिको प्रतिवेदनपछि घटनाका थप तथ्य सार्वजनिक हुने अपेक्षा गरिएको छ।